TỘI XÂM PHẠM CHỖ Ở CỦA NGƯỜI KHÁC
A. Căn cứ pháp lý
Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) – Điều 158. “Tội xâm phạm chỗ ở của người khác”
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây xâm phạm chỗ ở của người khác, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
a) Khám xét trái pháp luật chỗ ở của người khác;
b) Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, gây sức ép về tinh thần hoặc thủ đoạn trái pháp luật khác buộc người khác phải rời khỏi chỗ ở hợp pháp của họ;
c) Dùng mọi thủ đoạn trái pháp luật nhằm chiếm, giữ chỗ ở hoặc cản trở trái phép, không cho người đang ở hoặc quản lý hợp pháp chỗ ở được vào chỗ ở của họ;
d) Tự ý xâm nhập chỗ ở của người khác mà không được sự đồng ý của chủ nhà hoặc người quản lý hợp pháp.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Có tổ chức;
b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
c) Phạm tội 02 lần trở lên;
d) Làm người bị xâm phạm chỗ ở tự sát;
đ) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
3. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”
B. Các yếu tố cấu thành tội phạm
Để xác định một người có phạm tội xâm phạm chỗ ở của người khác cần phải thỏa đồng thời 4 yếu tố cấu thành sau:
1. Chủ thể
Chủ tể của Tội phạm xâm phạm chỗ ở của người khác là người từ đủ 16 tuổi trở lên, có năng lực trách nhiệm hình sự.
2. Khách thể
Tội xâm phạm chỗ ở của người khác là một trong các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân. Tội phạm này xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của người khác. Đối tượng tác động của hành vi phạm tội là chỗ ở cá nhân. Chỗ ở có thể nơi thường trú hoặc là nơi tạm trú: là nhà ở, ký túc xác hoặc tàu thuyền của ngư dân mà gia đình họ sinh sống như nhà của mình,…Lưu ý, đối tượng của tội phạm phải thuộc sở hữu hợp pháp của người bị hại
3. Mặt khách quan
+ Về hành vi: Hành vi xâm phạm chỗ ở của người khác bao gồm các hành vi tại khoản 1 Điều 158 Bộ luật Hình sự 2015.
Cụ thể:
Khám xét trái pháp luật chỗ ở người khác: Là hành vi tự ý vào nhà của người khác lục soát, khám xét, tìm kiếm đồ vật, tiền bạc khi không có thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn. Ngoài ra, hành vi của người có thẩm quyền, nhiệm vụ khám xét chỗ ở nhưng lại không thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục luật định thì cũng được là khám xét trái pháp luật chỗ ở của người khác.
Đuổi trái pháp luật người khác ra khỏi chỗ ở của họ: Là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, gây sức ép về tinh thần hoặc dùng các thủ đoạn trái pháp luật khác để bắt buộc người đó phải rời khỏi chỗ ở của mình. Việc họ phải rời khỏi chỗ ở mình không dựa trên tinh thần tự nguyện mà là miễn cưỡng, trái ý muốn của họ.
Chiếm giữ chỗ ở hoặc cản trở trái pháp luật người đang ở hoặc người đang quản lý hợp pháp chỗ ở của họ: Hành vi này được hiểu là người phạm tội dùng những thủ đoạn trái pháp luật nhằm mục đích chiếm chỗ ở, giữ chỗ ở trái phép hoặc không cho người bị hại ở hoặc quản lý chỗ ở của mình. Ví dụ như dùng thủ đoạn gian dối để lừa chủ nhà ra khỏi chỗ ở rồi chiếm chỗ hoặc là tự ý vứt đồ của chủ nhà ra ngoài khi đi vắng rồi dọn vào ở,…
Xâm nhập trái pháp luật chỗ ở của người khác: Là hành vi tự ý phá khóa, dọn đồ của mình hoặc của một người khác vào chỗ ở của chủ nhà trong lúc chủ nhà đi vắng. Mục đích của hành vi này là nhằm tranh giành một phần diện tích nhà ở.
+ Về hậu quả: Hành vi phạm tội làm cho chủ nhà bị mất chỗ ở, bị ảnh hưởng đến cuộc sống, gây ra những thiệt hại về mặt vật chất hoặc tinh thần cho người bị hại. Tùy theo hành vi và quy mô phạm tội và hậu quả của hành vi thì người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức hoặc lợi dụng chức vụ quyền hạn hoặc phạm tội từ 02 lần trở lên hay làm người bị xâm phạm tự sát tự chỗ, gây ảnh hưởng xấu đi an ninh, trật tự, an toàn thì sẽ bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Ngoài ra người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm.
+ Về mối quan hệ nhân quả: Hậu quả của hành vi xâm phạm là tác động trực tiếp với quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của người khác. Đây là tội phạm cấu thành hình thức, tức là hậu quả của hành vi này không phục thuộc vào hậu quả của hành vi xâm phạm trên thực tế mà khi người thực hiện hành vi phạm tội có đầy đủ cấu thành tội phạm thì được xem là tội phạm.
4. Mặt chủ quan
Người phạm tội thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Trong trường hợp người phạm tội biết được hành vi của mình là trái pháp luật, có thể thấy được hậu quả từ hành vi của mình mặc dù không muốn hậu quả xảy ra nhưng vẫn để mặc thì được xem là lỗi cố ý gián tiếp.
C. Luật sư – VL Lawyers nhận định
Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi xâm phạm chỗ ở của người khác. Trường hợp một người đã thực hiện thiện hành vi xâm phạm chỗ ở của người khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì hành vi đó có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Tuy nhiên, pháp luật hành chính chưa quy định cụ thể về xử phạt hành vi này mà chỉ có một số hành vi được mô tả tại điểm c, khoản 5, Điều 12, Nghị định 144/2021/NĐ-CP và điểm e, khoản 2, Điều 15, Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Như vậy, để xử phạt vi phạm hành chính thì hành vi vi phạm phải được mô tả tại hai quy định nêu trên.
Hành vi xiết nợ cũng là hành vi của Tội xâm phạm chỗ ở của người khác. Giả sử A vay mượn tiền của B, đến hạn B không có khả năng chi trả A đến siết nhà B, đuổi cả gia đình B ra khỏi nhà. Hành vi của A là hành vi chiếm giữ trái phép chỗ ở của người khác và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Người có chức vụ, quyền hạn cũng có thể phạm tội này. Ví dụ, A là một trinh sát ma túy thuộc Công an huyện X. Trên đường nghỉ phép A phát hiện B có chở theo một thùng hàng phía sau xe. Nghi là hàng cấm, A tiến hành theo dõi và ập vào nhà của B sau đó khám xét nhà của B. Mặc dù A là người có chức vụ, quyền hạn nhưng A đã tự ý khám xét nhà của B trong khi chưa có lệnh khám nhà. Như vậy, mặc dù là người có quyền hạn nhưng việc kiểm tra chỗ ở của người khác phải được thực hiện theo đúng trình tự, quy định của pháp luật.
VL Lawyers – Vấn đề của bạn, trách nhiệm của chúng tôi. Hãy liên hệ với VL Lawyers khi Quý vị hoặc Người thân của Quý vị không may đã phạm tội.
VL Lawyers rất vinh hạnh hợp tác phát triển cùng Quý vị!
Trân trọng kính chào!
Luật sư Vũ Đức Lê – Trưởng văn phòng!
