TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT

A. Căn cứ pháp lý

Bộ luật Hình sự 2015 – Điều 157. “Tội bắt, giữ hoặc giam người trái luật”

1. Người nào bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 377 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

c) Đối với người thi hành công vụ;

d) Phạm tội 02 lần trở lên;

đ) Đối với 02 người trở lên;

e) Đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ;

g) Làm cho gia đình người bị giam, giữ lâm vào tình trạng khó khăn, quẫn bách;

h) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của người bị bắt, giữ, giam trái pháp luật từ 11% đến 45%.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm:

a) Làm người bị bắt, giữ, giam trái pháp luật chết hoặc tự sát;

b) Tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục phẩm giá nạn nhân;

c) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của người bị bắt, giữ, giam trái pháp luật 46% trở lên.

Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”

B. Các yếu tố cấu thành tội phạm

Để xác định một người phạm tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật phải thỏa đồng thời 4 yếu tố sau:

1. Chủ thể

Chủ thể của Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật là người từ đủ 16 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự.

2. Khách thể

Khách thể của Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật xâm phạm đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể, tự do cá nhân của con người. Đây là những quyền cơ bản của công dân và được pháp luật bảo vệ.

3. Mặt khách quan

Thứ nhất, về hành vi

– Bắt người trái pháp luật là hành vi của một người hoặc một nhóm người không có thẩm quyền, khống chế người khác không theo đúng các quy định của pháp luật để tạm giữ hoặc tạm giam họ. Việc khống chế này có thể dùng vũ lực hoặc các biện pháp khác như trói, còng tay,…

– Giữ người trái pháp luật là hành vi của một người hoặc một nhóm người không có thẩm quyền, ngăn cản người khác di chuyển vượt ra ngoài sự kiểm soát của mình, trong một khoảng thời gian nhất định không theo đúng các quy định của pháp luật.

– Giam người trái pháp luật là hành vi của một người hoặc một nhóm người không có thẩm quyền, giam giữ, cách ly người khác trái phép ở một địa điểm và trong một khoảng thời gian nhất định.

Thứ hai, về dấu hiệu khác.

Hành vi bắt, giữ hoặc giam người nêu trên phải trái với pháp luật, đây là dấu hiệu cấu thành cơ bản. Dấu hiệu trái pháp luật được thể hiện qua các đặc điểm sau:

– Người không có thẩm quyền nhưng lại thực hiện việc bắt, giữ hoặc giam người khác.

– Hậu quả của tội này thường làm cho người bị hại hoặc do bị uất ức dẫn đến tự sát, hoặc bị tra tấn dùng nhục hình, gây thương tích hoặc gây tổn hại đến sức khỏe của người khác,… Tuy nhiên hậu quả không là dấu hiệu định tội của tội danh này mà chỉ có ý nghĩa trong định khung hình phạt hoặc lượng hình.

4. Mặt chủ quan

Tội phạm được thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ mức độ nguy hiểm do hành vi bắt, giữ, giam người trái pháp luật, nhìn thấy trước hậu quả gây tổn hại đến thân thể, quyền tự do của nạn nhân nhưng vẫn mong muốn tội phạm xảy ra.

Mục đích: Người phạm tội thực hiện có thể vì nhiều động cơ và mục đích khác nhau, tuy nhiên đây không phải là dấu hiệu bắt buộc.

C. Luật sư – VL Lawyers nhận định

Không đồng nhất Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật là một. Như đã phân tích ở trên, mặc dù cả 03 tội được thể hiện trong cùng một điều luật nhưng đó là 03 tội khác nhau. Nếu người phạm tội cấu thành tội nào thì xử lý theo tội đó, nếu phạm 02 hoặc 03 tội thì phải tổng hợp hình phạt theo quy định tại Điều 56 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)

Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật nếu đi kèm với hành vi khác như hiếp dâm, đòi tài sản,…thì có thể cấu thành một tội độc lập khác. Trường hợp người phạm tội bắt người trái pháp luật sau đó tiếp tục hành vi hiếp dâm thì sẽ cấu thành thêm Tội hiếp dâm và phải chịu trách nhiệm hình sự về cả hai tội danh này. Trường hợp người bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật nhưng không có mục đích chiếm đoạt tài sản của người khác (đưa ra yêu sách về tài sản đối với thân nhân của người bị bắt) thì hành vi này cấu thành tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản mà không cấu thành tội này.

Người thi hành công vụ bắt người trái pháp luật có thể không cấu thành tội phạm này. Như đã phân tích ở trên, tội phạm này được thực hiện với lỗi cố ý. Do đó, nếu người thi hành công vụ bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật do thiếu trách nhiệm hoặc do trình độ nghiệp vụ non kém thì được xác định là có lỗi vô ý và đương nhiên không phải chịu trách nhiệm về tội này.

Phân biệt Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157 BLHS) và Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật (Điều 377 BLHS).

Hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật hay lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật đều là những hành vi vi phạm bị pháp luật nghiêm cấm và được Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định cụ thể. Ở hai tội danh này đều mang những nét tương đồng nhất định. Tuy nhiên, Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật và Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật là hai loại tội phạm hoàn toàn khác nhau và cũng được điều chỉnh bởi những nội dung pháp luật khác nhau.

– Về khách thể:

+ Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật: quyền bất khả xâm phạm về thân thể, và quyền tự do đi lại của công dân được pháp luật bảo vệ.

+ Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật: quyền bất khả xâm phạm về thân thể, và quyền tự do đi lại của công dân được pháp luật bảo vệ. Bên cạnh đó, tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật còn xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của các cơ quan tư pháp.

– Về hành vi:

+ Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật: thể hiện dưới dạng hành động.

+ Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật: thể hiện dưới dạng không hành động.

– Về chủ thể:

+ Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật: người từ đủ 16 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, và có thể là bất kỳ ai.

+ Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật: người từ đủ 18 tuổi trở lên và đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Bao gồm các chủ thể đặc biệt được quy định theo pháp luật, cụ thể: Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên; Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên; Chánh án, Thẩm phán; Giám thị trại giam, trại cải tạo.

– Yếu tố lỗi:

+ Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật: tội phạm được thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp.

+ Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật: Người phạm tội thực hiện với lỗi cố ý. Trong đó, bao gồm  lỗi cố ý trực tiếp và lỗi cố ý gián tiếp.

Như vậy, để nhận biết hai tội danh trên cần phải dựa vào khách thể, hành vi, chủ thể và yếu tố lỗi làm căn cứ để xác định tội danh.

VL Lawyers – Vấn đề của bạn, trách nhiệm của chúng tôi. Hãy liên hệ với VL Lawyers khi Quý vị hoặc Người thân của Quý vị không may đã phạm tội.

VL Lawyers rất vinh hạnh hợp tác phát triển cùng Quý vị!

Trân trọng kính chào!

Luật sư Vũ Đức Lê – Trưởng văn phòng!